Architektura dworu królewskiego w XVII wieku w Rzeczypospolitej

Zdecydowanie można uznać króla Zygmunta III Wazę za znawcę architektury oraz jej wielkiego mecenasa. Monarcha ten ingerował osobiście w dzieło muratorów, m.in. nanosił drobne korekty przy przebudowie, a raczej przy budowie zamku królewskiego w Warszawie. Właśnie ta pasja monarchy doprowadziła do tego, że w ślad za fundacjami królewskimi, ogół szlachty i magnaterii również postanowił zainwestować w architekturę stawiając nowe dwory i pałace.

Pałac w Żółkwi

Winniki, Nestorow, Żowkwa, a w końcu i Żółkiew to kolejne nazwy starej ruskiej miejscowości, która swoją świetność zawdzięcza hetmanowi Stanisławowi Żółkiewskiemu. Hetman ten uzyskał od króla Zygmunta III Wazy prawa miejskie dla osady, którą nazwał Żółkiew. Szybko został wzniesiony wspaniały zamek i inne budynki użyteczności publicznej, takie jak szkoła czy szpital. Bezpieczeństwo mieszkańcom Żółkwi zapewniały potężne fortyfikacje. Po wygaśnięciu rodu Żółkiewskich ich dobra odziedziczyła najpierw familia Daniłłowiczów, a następnie Sobieskich.

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka urodziła się dnia 31 maja 1653 roku w Wiedniu. Eleonora była córką cesarza Ferdynanda III i Eleonory Mantuańskiej, która była bratanicą królowej Ludwiki Marii Gonzagi de Nevers. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który został wybrany na władcę polskiego dnia 19 czerwca 1669 roku, zaraz po elekcji postanowił połączyć się sojuszem z domem austriackim. Latem 1669 roku zakonnik, ojciec Silvano przywiózł w tajemnicy na polski dwór portret Eleonory. Król Michał był zadowolony widząc urodę kandydatki na żonę. Dnia 27 listopada 1669 roku biskup Andrzej Olszowski  wyjechał z królewską misją do Wiednia. Na spotkaniu poselstwa polskiego z ojcem przyszłej królowej Rzeczypospolitej, cesarzowi Ferdynandowi III towarzyszyły żona i córka Eleonora. Rodzina królewska przychylna była temu małżeństwu. Ustalono, że ślub Michała i Eleonory odbędzie się dnia 27 lutego 1670 roku w Częstochowie.

Pałac w Jaworowie

Jaworów to miasto leżące nad rzeką Szkło, niecałe pięćdziesiąt kilometrów na północny zachód od Lwowa. Posiadłość ta wraz z dworem myśliwskim wchodziła w skład ziemskich dóbr Sobieskich na Rusi Czerwonej. Król Jan III Sobieski często odwiedzał jaworowską rezydencję. Należała on do szczególnie ulubionych rezydencji Jana III Sobieskiego. Okoliczne lasy zachęcały monarchę do ulubionych polowań na grubego zwierza i drobne ptactwo.

Dwór w Jaworowie stał na wysokim wzniesieniu, z którego roztaczał się malowniczy widok na staw i dalszą okolicę. Zbudowany był z drewna, tylko na zewnątrz obmurowany, otoczony starymi lipami. Rezydencja posiadała sklepione okna i główne drzwi, prowadzące do sieni, od strony zachodniej. Dworek otoczony był pięknym ogrodem z łazienkami. Jaworów w XVII wieku tętnił życiem. Odbywały się tu rady senatu, przyjęcia posłów, uroczystości dworskie i wystawne uczty.

Michał Korybut Wiśniowiecki

Michał Korybut Wiśniowiecki herbu Korybut urodził się dnia 31 maja 1640 roku w Wiśniowcu, zmarł 10 listopada 1673 roku we Lwowie. Był królem Polski w latach 1669 - 1673. Michał Korybut Wiśniowiecki był synem wojewody ruskiego, księcia Jeremiego Wiśniowieckiego i Gryzeldy Zamoyskiej. W swojej młodości Michał Korybut Wiśniowiecki znalazł się pod opieką biskupa wrocławskiego i płockiego Karola Ferdynanda Wazy, który powierzył jego edukację jezuitom. Od 1655 roku Michał Korybut Wiśniowiecki przebywał na dworze króla Jana II Kazimierza Wazy. W 1656 roku dzięki pomocy królowej Ludwiki Marii Gonzagi, przyszły król Polski rozpoczął studia na uniwersytecie w Pradze. W 1660 roku Michał powrócił do kraju. W czasie rokoszu Jerzego Lubomirskiego, który miał miejsce w latach 1665-1666, Michał Korybut Wiśniowiecki opowiedział się po stronie króla Jana II Kazimierza Wazy.

Dwór myśliwski w Nieporęcie

Kiedy król Zygmunt III Waza w 1596 roku, po pożarze zamku królewskiego na Wawelu przeniósł się wraz z dworem z Krakowa do Warszawy. Monarcha rozpoczął natychmiast poszukiwania terenów na królewskie polowania. Problem z lokalizacją dworu myśliwskiego dla władcy polskiego miał duże znaczenie. Wybór padł na niedaleki, nadnarwiański Nieporęt, leżący w głębokiej puszczy w widłach rzek Wisły i Narwi, a jednocześnie przy szlaku prowadzącym od Warszawy przez Bródno ku przeprawie na Narwi i dalej odgałęzieniem szlaku bursztynowego na Jaćwierz.

Pałac w Łobzowie

Około 1357 roku na polecenie króla Kazimierza Wielkiego, nieopodal Krakowa wzniesiono gotycki zamek. Rezydencja była otoczona murem, z dojazdem od południowego - wschodu. Przy zamku stworzono ogród, który przylegał do rezydencji od strony południowo - zachodniej. W XV i XVI wieku zamek wraz z pobliskimi zabudowaniami często zmieniał właścicieli. Nastąpiły też zmiany w otoczeniu rezydencji, pod wpływem istniejącej mody rozbudowano ogród według stylu mieszczańskiego. Następny etap w dziejach pałacu w Łobzowie to czasy działalności królowej Bony Sforzy. Za jej życia ogród pałacowy przybrał postać bardziej „włoską”. W drugiej połowie XVI wieku, na zlecenie króla Stefana Batorego architekt Santi Gucci przekształcił gotycką rezydencję w manierystyczny pałac. Santi Gucci zaprojektował również rozległe, dwunasto kwaterowe założenie ogrodowe, gdzie rosły drzewa owocowe i winorośle. W ogrodzie królowały kwiaty, przede wszystkim róże oraz zioła, m.in. rozmaryn, lawenda i goździki.

Jan II Kazimierz Waza

Jan II Kazimierz Waza urodził się dnia 22 marca 1609 roku w Krakowie, zmarł 16 grudnia 1672 roku w Nevers we Francji. Był królem Polski w latach 1648 - 1668 oraz tytularnym królem Szwecji do 1660 roku. Jan Kazimierz był synem króla Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, arcyksiężniczki austriackiej. Był przyrodnim bratem króla Władysława IV Wazy. W 1638 roku Jan Kazimierz wyruszył w podróż do Hiszpanii, aby objąć tam nadane mu stanowisko wicekróla Portugalii i admirała hiszpańskiego. Przypadek chciał, że wylądował w porcie pozostającej w wojnie z Hiszpanią Francji. Na rozkaz kardynała Francji, Armanda Jeana Richelieu, Jan Kazimierz został tam uwięziony i wypuszczony dopiero w 1640 roku po interwencji poselstwa Rzeczypospolitej.W 1643 roku królewicz Jan Kazimierz postanowił wstąpić do zakonu Serca Jezusowego w miejscowości Loretto. W 1645 roku Jan Kazimierz został w Rzymie mianowany kardynałem. Zrzekł się jednak tej godności, a następnie został zwolniony ze ślubów przez papieża Innocentego X, kiedy stał się kandydatem do polskiego tronu.

Pałac w Wilanowie

Król Jan III Sobieski nie chciał na stałe mieszkać w Warszawie. Kiedy został królem, apartamenty królewskie na zamku królewskim w Warszawie nie przedstawiały się zachęcająco. Monarcha przebudował je i ozdobił, podobnie jak pomieszczenia sejmowe, z pomocą królewskiego inżyniera, Tylmana z Gameren. Mimo remontów zamku, Jan III Sobieski wolał mieszkać na wsi.

Rezydencją monarchy został pałac w Wilanowie, barokowy obiekt wraz z założeniem ogrodowym usytuowanym nad jeziorem wilanowskim. Historia Pałacu Wilanowskiego rozpoczęła się dnia 23 kwietnia 1677 roku, kiedy to wioska zwana Milanów stała się własnością króla Jana III Sobieskiego. Wkrótce nazwę wioski zmieniono na Villa Nova, w nawiązaniu do tradycji antycznych, a po pewnym czasie spolszczono ją na Wilanów.

Ludwika Maria Gonzaga de Nevers, druga żona Władysława IV Wazy

Ludwika Maria Gonzaga de Nevers urodziła się dnia 18 sierpnia 1611 roku. Ludwika Maria była księżniczką francuską, chociaż rodzina jej pochodziła z Włoch. Dziadek Ludwiki Marii, ożeniony z dziedziczką księstwa Nevers w środkowej Francji, dał początek francuskiej gałęzi rodziny. Ojciec Ludwiki Marii, książę Karol, ożenił się z Katarzyną, która wywodziła się z rodziny książąt lotaryńskich, skoligowanych z rodziną Burbonów. Karol i Katarzyna mieli dwóch synów oraz trzy córki, Annę, Benedyktę i Marię. Ludwika Maria została osierocona przez matkę we wczesnym dzieciństwie. Sierotę przyjęła na wychowanie wpływowa w Paryżu ciotka, księżna de Longueville. Ludwika Maria uchodziła za piękność, miała również wytworne maniery. Przyszła królowa Polski wzbudzała ogromne zainteresowanie wśród wielu wpływowych kawalerów królestwa francuskiego. Maria Ludwika po wyjeździe z Paryża przeniosła się do Nevers i zamieszkała w zamku nad rzeką Loarą. Księżniczka wiodła tam niezbyt interesujące życie, bez paryskich uciech, intryg i spotkań towarzyskich. W 1630 roku Marię osierocił jej ojciec, Karol. W 1631 roku Ludwika Maria uroczyście wjechała do Nevers, aby przejąć tam władzę po zmarłym ojcu. Po pewnym czasie księżniczka ponownie przeniosła się do Paryża i zamieszkała w rezydencji rodzinnej, pałacu Nevers. Ludwika Maria w życiu osobistym nie była szczęśliwa. Stała się bohaterką mniejszych i większych skandali dworskich. Jeden z jej kochanków, z którym planowała się pobrać, został skazany na karę śmierci i ścięty na szafocie.