Nauka i wiedza na dworze królewskim w XVII wieku w Rzeczypospolitej w świetle pamiętników

Wiemy dziś na podstawie XVII – wiecznych źródeł, że król Zygmunt III Waza interesował się historią, a zwłaszcza dziejami kraju, w którym się urodził i wychował, Szwecji. Monarcha ten w 1617 roku nakazał przeprowadzić uczonym poszukiwania w Archiwum Watykańskim, z którego Zygmunt III otrzymywał interesujące go wypisy. Co było celem poszukiwań? Znawcy uważają, że monarcha szukał dokumentów, potwierdzających starożytne pochodzenie swego rodu, a więc genealogię dynastii Wazów.

Sprawami związanymi z nauką i historią zajmował się również następca Zygmunta III Wazy, Władysław IV. Nuncjusz papieski Honorat Visconti zapisał w swym pamiętniku, że król „ma wiele wiadomości nabytych z czytania dzieł różnych i z obcowania z uczonymi, których miał przy sobie.”[1] W 1641 roku w głowie monarchy zrodził się pomysł powstania opisu wojen moskiewskich Zygmunta III Wazy oraz jego własnych. W tym też roku powstało dzieło autorstwa historiografa królewskiego, Eberharda Wassenberga, pt. „Gestorum… Vladislai IV…” Historiografem Władysława IV Wazy był również Stanisław Kobierzycki, który w 1655 roku opublikował biografię króla Władysława, ale obejmowała ona dzieje monarchy tylko do 1632 roku.

Mecenat królewski w XVII wieku w Rzeczypospolitej

W XVII wieku skupisko uczonych z dworu królewskiego reprezentowało w swych poczynaniach, szczególnie zaś w dziedzinie nauk ścisłych, najnowocześniejszy w ówczesnych czasach poziom naukowy w Rzeczypospolitej. Na dworze królewskim widoczne są aktywne działania reformatorskie, zainteresowania językoznawczo – literackie, które wyrastają na wielonarodowościowym gruncie dworskim. Zauważamy dociekania przyrodniczo – medyczne, jak również w ogromnej skali obserwacje i eksperymenty astronomiczne i fizyczne.

Propaganda na plakatach w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej

Plakat jako medialna wizualizacja prezentowana w dość szeroki sposób Polskiemu społeczeństwu był jednym z kluczowych narzędzi propagandy, którą używała władza w latach 70-tych XX wieku. Przez ówczesną władzę należy rozumieć Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą oraz jej Komitet Centralny, który sprawował wręcz absolutną władzę nad Polakami w PRL-u. 

Uroczystości dworskie w XVII wieku w Rzeczypospolitej

Niezmiernie ważnymi wydarzeniami w życiu dworu królewskiego były odbywające się okazjonalnie uroczystości, które świadczyć miały o potędze, bogactwie i przepychu rodziny panującego monarchy. Odświętne uroczystości odbywały się na zamku królewskim przy różnych okolicznościach. Do najważniejszych zaliczyć należy koronacje królewskie, królewskie zaślubiny oraz królewskie wesela. Za wielkie uroczystości uważano również na dworze królewskim narodziny i chrzty najmłodszych członków rodziny panującego monarchy.

Rezydencje królewskie w Gdańsku w okresie XVII-wiecznej Rzeczypospolitej

Król Zygmunt III Waza był najczęściej przebywającym w Gdańsku władcą polskim. Po raz pierwszy witany był w Gdańsku w 1587 roku, przybywając ze Szwecji jako nowo obrany król Rzeczypospolitej. Gdańszczanie po przywitaniu Zygmunta III Wazę, powiedli go uroczyście przez Zieloną Bramę do Długiego Targu, gdzie przygotowana była dla młodego monarchy siedziba dworska. Był nią dom Kaspra Goebla, który ulokowany był na Rynku gdańskim. Rezydencja owa połączona była przez przebicie ścian z drugim i trzecim domem obok. Dom zbudowany na polecenie mincerza [1] królewskiego, Kaspra Goebla stał przy Długim Targu nr 39, na rogu ulicy Kuśnierskiej. Był to wówczas najpiękniejszy dom prywatny przy Długim Targu. Rezydencja była bardzo duża jak na ówczesne czasy, pięcioosiowy budynek wzniesiono na trzech dawnych posesjach. Kamienica Kaspra Goebla była najokazalsza a zarazem najnowocześniejsza w Gdańsku. Godna była więc pełnić funkcję rezydencji królewskiego dworu. Aby jednak pomieścić cały dwór królewski trzeba było przygotować na przybycie monarchy dodatkowo dwie sąsiednie kamieniczki, Długi Targ nr 40 i Długi Targ nr 41, do których przebito przejścia kując ściany. Z czasem zaczęto nazywać kamienicę Goebla „pałacem królewskim”, ponieważ monarcha podczas wizyty w Gdańsku zawsze w niej rezydował.

Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien, żona Jana III Sobieskiego

Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien  urodziła się dnia 28 czerwca 1641 roku w Nevers. Pochodziła ze starego francuskiego rodu. Ojciec Marii Kazimiery, markiz Henryk de la Grange, był kapitanem gwardii szwajcarskiej księcia orleańskiego Gastona. Matka Marii Kazimiery, Franciszka de la Chatre, była ochmistrzynią na dworze księżniczki newerskiej Marii Ludwiki Gonzagi de Nevers. Markiz Henryk i Franciszka mieli siedmioro dzieci, dwóch synów oraz pięć córek. Do chrztu Marię Kazimierę trzymała Maria Ludwika Gonzaga de Nevers, która uważała, że powinna opiekować się dziewczynką. Kiedy księżniczka Nevers wyjeżdżała do Polski, aby poślubić króla Władysława IV Wazę, zabrała ze swoim dworem czteroletnią córeczkę swej wieloletniej ochmistrzyni, Marię Kazimierę. W Rzeczypospolitej najmłodszą dwórką królowej opiekowała się bliska królowej Ludwice Marii pani Galman. Maria Kazimiera stała się ulubienicą całego dworu.

Jan III Sobieski

Jan III Sobieski herbu Janina urodził się dnia 17 sierpnia 1629 roku w Olesku, niedaleko Lwowa, zmarł 17 czerwca 1696 roku w Wilanowie. Jan III Sobieski był królem Polski w latach 1674 – 1696. Jan Sobieski pochodził ze znanego w Rzeczypospolitej rodu Sobieskich z Sobieszyna. Ojciec przyszłego króla Polski, Jakub Sobieski, pod koniec życia był kasztelanem krakowskim. Po matce, Zofii Teofili z Daniłowiczów, Jan Sobieski był spokrewniony z potężnym rodem Żółkiewskich. Jan był prawnukiem hetmana wielkiego koronnego Stanisława Żółkiewskiego. Dzieciństwo Jan Sobieski spędził w rezydencji pradziadka w Żółkwi, która została jego ulubioną rezydencją. Za sprawą swojego ojca Jakuba, przyszły władca Rzeczypospolitej otrzymał staranne wykształcenie. W latach 1640 - 1643 uczęszczał do Kolegium Nowodworskiego w Krakowie, a następnie w latach 1643 - 1646 studiował na Wydziale Filozoficznym Akademii Krakowskiej. Po studiach Jan wraz ze starszym bratem Markiem przebywał dwa lata za granicą, zwiedzając kraje Europy Zachodniej. Jan Sobieski dzięki tej podróży poznał wielu wybitnych dowódców i przywódców politycznych, m. in. Wielkiego Kondeusza, króla Karola II Stuarta oraz Wilhelma II Orańskiego. W Paryżu zapisał się do Czerwonej Kompanii gwardii królewskiej. Jan Sobieski podczas podróży nauczył się łaciny, języka francuskiego, niemieckiego i włoskiego. Do Polski Jan i Marek wrócili w 1648 roku, na wieść o wybuchu powstania Bohdana Chmielnickiego.

Architektura dworu królewskiego w XVII wieku w Rzeczypospolitej

Zdecydowanie można uznać króla Zygmunta III Wazę za znawcę architektury oraz jej wielkiego mecenasa. Monarcha ten ingerował osobiście w dzieło muratorów, m.in. nanosił drobne korekty przy przebudowie, a raczej przy budowie zamku królewskiego w Warszawie. Właśnie ta pasja monarchy doprowadziła do tego, że w ślad za fundacjami królewskimi, ogół szlachty i magnaterii również postanowił zainwestować w architekturę stawiając nowe dwory i pałace.

Pałac w Żółkwi

Winniki, Nestorow, Żowkwa, a w końcu i Żółkiew to kolejne nazwy starej ruskiej miejscowości, która swoją świetność zawdzięcza hetmanowi Stanisławowi Żółkiewskiemu. Hetman ten uzyskał od króla Zygmunta III Wazy prawa miejskie dla osady, którą nazwał Żółkiew. Szybko został wzniesiony wspaniały zamek i inne budynki użyteczności publicznej, takie jak szkoła czy szpital. Bezpieczeństwo mieszkańcom Żółkwi zapewniały potężne fortyfikacje. Po wygaśnięciu rodu Żółkiewskich ich dobra odziedziczyła najpierw familia Daniłłowiczów, a następnie Sobieskich.

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka urodziła się dnia 31 maja 1653 roku w Wiedniu. Eleonora była córką cesarza Ferdynanda III i Eleonory Mantuańskiej, która była bratanicą królowej Ludwiki Marii Gonzagi de Nevers. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który został wybrany na władcę polskiego dnia 19 czerwca 1669 roku, zaraz po elekcji postanowił połączyć się sojuszem z domem austriackim. Latem 1669 roku zakonnik, ojciec Silvano przywiózł w tajemnicy na polski dwór portret Eleonory. Król Michał był zadowolony widząc urodę kandydatki na żonę. Dnia 27 listopada 1669 roku biskup Andrzej Olszowski  wyjechał z królewską misją do Wiednia. Na spotkaniu poselstwa polskiego z ojcem przyszłej królowej Rzeczypospolitej, cesarzowi Ferdynandowi III towarzyszyły żona i córka Eleonora. Rodzina królewska przychylna była temu małżeństwu. Ustalono, że ślub Michała i Eleonory odbędzie się dnia 27 lutego 1670 roku w Częstochowie.