Rezydencje królewskie w Gdańsku w okresie XVII-wiecznej Rzeczypospolitej

Król Zygmunt III Waza był najczęściej przebywającym w Gdańsku władcą polskim. Po raz pierwszy witany był w Gdańsku w 1587 roku, przybywając ze Szwecji jako nowo obrany król Rzeczypospolitej. Gdańszczanie po przywitaniu Zygmunta III Wazę, powiedli go uroczyście przez Zieloną Bramę do Długiego Targu, gdzie przygotowana była dla młodego monarchy siedziba dworska. Był nią dom Kaspra Goebla, który ulokowany był na Rynku gdańskim. Rezydencja owa połączona była przez przebicie ścian z drugim i trzecim domem obok. Dom zbudowany na polecenie mincerza [1] królewskiego, Kaspra Goebla stał przy Długim Targu nr 39, na rogu ulicy Kuśnierskiej. Był to wówczas najpiękniejszy dom prywatny przy Długim Targu. Rezydencja była bardzo duża jak na ówczesne czasy, pięcioosiowy budynek wzniesiono na trzech dawnych posesjach. Kamienica Kaspra Goebla była najokazalsza a zarazem najnowocześniejsza w Gdańsku. Godna była więc pełnić funkcję rezydencji królewskiego dworu. Aby jednak pomieścić cały dwór królewski trzeba było przygotować na przybycie monarchy dodatkowo dwie sąsiednie kamieniczki, Długi Targ nr 40 i Długi Targ nr 41, do których przebito przejścia kując ściany. Z czasem zaczęto nazywać kamienicę Goebla „pałacem królewskim”, ponieważ monarcha podczas wizyty w Gdańsku zawsze w niej rezydował.

Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien, żona Jana III Sobieskiego

Maria Kazimiera de la Grange d’Arquien  urodziła się dnia 28 czerwca 1641 roku w Nevers. Pochodziła ze starego francuskiego rodu. Ojciec Marii Kazimiery, markiz Henryk de la Grange, był kapitanem gwardii szwajcarskiej księcia orleańskiego Gastona. Matka Marii Kazimiery, Franciszka de la Chatre, była ochmistrzynią na dworze księżniczki newerskiej Marii Ludwiki Gonzagi de Nevers. Markiz Henryk i Franciszka mieli siedmioro dzieci, dwóch synów oraz pięć córek. Do chrztu Marię Kazimierę trzymała Maria Ludwika Gonzaga de Nevers, która uważała, że powinna opiekować się dziewczynką. Kiedy księżniczka Nevers wyjeżdżała do Polski, aby poślubić króla Władysława IV Wazę, zabrała ze swoim dworem czteroletnią córeczkę swej wieloletniej ochmistrzyni, Marię Kazimierę. W Rzeczypospolitej najmłodszą dwórką królowej opiekowała się bliska królowej Ludwice Marii pani Galman. Maria Kazimiera stała się ulubienicą całego dworu.

Jan III Sobieski

Jan III Sobieski herbu Janina urodził się dnia 17 sierpnia 1629 roku w Olesku, niedaleko Lwowa, zmarł 17 czerwca 1696 roku w Wilanowie. Jan III Sobieski był królem Polski w latach 1674 – 1696. Jan Sobieski pochodził ze znanego w Rzeczypospolitej rodu Sobieskich z Sobieszyna. Ojciec przyszłego króla Polski, Jakub Sobieski, pod koniec życia był kasztelanem krakowskim. Po matce, Zofii Teofili z Daniłowiczów, Jan Sobieski był spokrewniony z potężnym rodem Żółkiewskich. Jan był prawnukiem hetmana wielkiego koronnego Stanisława Żółkiewskiego. Dzieciństwo Jan Sobieski spędził w rezydencji pradziadka w Żółkwi, która została jego ulubioną rezydencją. Za sprawą swojego ojca Jakuba, przyszły władca Rzeczypospolitej otrzymał staranne wykształcenie. W latach 1640 - 1643 uczęszczał do Kolegium Nowodworskiego w Krakowie, a następnie w latach 1643 - 1646 studiował na Wydziale Filozoficznym Akademii Krakowskiej. Po studiach Jan wraz ze starszym bratem Markiem przebywał dwa lata za granicą, zwiedzając kraje Europy Zachodniej. Jan Sobieski dzięki tej podróży poznał wielu wybitnych dowódców i przywódców politycznych, m. in. Wielkiego Kondeusza, króla Karola II Stuarta oraz Wilhelma II Orańskiego. W Paryżu zapisał się do Czerwonej Kompanii gwardii królewskiej. Jan Sobieski podczas podróży nauczył się łaciny, języka francuskiego, niemieckiego i włoskiego. Do Polski Jan i Marek wrócili w 1648 roku, na wieść o wybuchu powstania Bohdana Chmielnickiego.

Architektura dworu królewskiego w XVII wieku w Rzeczypospolitej

Zdecydowanie można uznać króla Zygmunta III Wazę za znawcę architektury oraz jej wielkiego mecenasa. Monarcha ten ingerował osobiście w dzieło muratorów, m.in. nanosił drobne korekty przy przebudowie, a raczej przy budowie zamku królewskiego w Warszawie. Właśnie ta pasja monarchy doprowadziła do tego, że w ślad za fundacjami królewskimi, ogół szlachty i magnaterii również postanowił zainwestować w architekturę stawiając nowe dwory i pałace.

Pałac w Żółkwi

Winniki, Nestorow, Żowkwa, a w końcu i Żółkiew to kolejne nazwy starej ruskiej miejscowości, która swoją świetność zawdzięcza hetmanowi Stanisławowi Żółkiewskiemu. Hetman ten uzyskał od króla Zygmunta III Wazy prawa miejskie dla osady, którą nazwał Żółkiew. Szybko został wzniesiony wspaniały zamek i inne budynki użyteczności publicznej, takie jak szkoła czy szpital. Bezpieczeństwo mieszkańcom Żółkwi zapewniały potężne fortyfikacje. Po wygaśnięciu rodu Żółkiewskich ich dobra odziedziczyła najpierw familia Daniłłowiczów, a następnie Sobieskich.

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka

Eleonora Maria Józefa Habsburżanka urodziła się dnia 31 maja 1653 roku w Wiedniu. Eleonora była córką cesarza Ferdynanda III i Eleonory Mantuańskiej, która była bratanicą królowej Ludwiki Marii Gonzagi de Nevers. Król Michał Korybut Wiśniowiecki, który został wybrany na władcę polskiego dnia 19 czerwca 1669 roku, zaraz po elekcji postanowił połączyć się sojuszem z domem austriackim. Latem 1669 roku zakonnik, ojciec Silvano przywiózł w tajemnicy na polski dwór portret Eleonory. Król Michał był zadowolony widząc urodę kandydatki na żonę. Dnia 27 listopada 1669 roku biskup Andrzej Olszowski  wyjechał z królewską misją do Wiednia. Na spotkaniu poselstwa polskiego z ojcem przyszłej królowej Rzeczypospolitej, cesarzowi Ferdynandowi III towarzyszyły żona i córka Eleonora. Rodzina królewska przychylna była temu małżeństwu. Ustalono, że ślub Michała i Eleonory odbędzie się dnia 27 lutego 1670 roku w Częstochowie.

Pałac w Jaworowie

Jaworów to miasto leżące nad rzeką Szkło, niecałe pięćdziesiąt kilometrów na północny zachód od Lwowa. Posiadłość ta wraz z dworem myśliwskim wchodziła w skład ziemskich dóbr Sobieskich na Rusi Czerwonej. Król Jan III Sobieski często odwiedzał jaworowską rezydencję. Należała on do szczególnie ulubionych rezydencji Jana III Sobieskiego. Okoliczne lasy zachęcały monarchę do ulubionych polowań na grubego zwierza i drobne ptactwo.

Dwór w Jaworowie stał na wysokim wzniesieniu, z którego roztaczał się malowniczy widok na staw i dalszą okolicę. Zbudowany był z drewna, tylko na zewnątrz obmurowany, otoczony starymi lipami. Rezydencja posiadała sklepione okna i główne drzwi, prowadzące do sieni, od strony zachodniej. Dworek otoczony był pięknym ogrodem z łazienkami. Jaworów w XVII wieku tętnił życiem. Odbywały się tu rady senatu, przyjęcia posłów, uroczystości dworskie i wystawne uczty.

Michał Korybut Wiśniowiecki

Michał Korybut Wiśniowiecki herbu Korybut urodził się dnia 31 maja 1640 roku w Wiśniowcu, zmarł 10 listopada 1673 roku we Lwowie. Był królem Polski w latach 1669 - 1673. Michał Korybut Wiśniowiecki był synem wojewody ruskiego, księcia Jeremiego Wiśniowieckiego i Gryzeldy Zamoyskiej. W swojej młodości Michał Korybut Wiśniowiecki znalazł się pod opieką biskupa wrocławskiego i płockiego Karola Ferdynanda Wazy, który powierzył jego edukację jezuitom. Od 1655 roku Michał Korybut Wiśniowiecki przebywał na dworze króla Jana II Kazimierza Wazy. W 1656 roku dzięki pomocy królowej Ludwiki Marii Gonzagi, przyszły król Polski rozpoczął studia na uniwersytecie w Pradze. W 1660 roku Michał powrócił do kraju. W czasie rokoszu Jerzego Lubomirskiego, który miał miejsce w latach 1665-1666, Michał Korybut Wiśniowiecki opowiedział się po stronie króla Jana II Kazimierza Wazy.

Dwór myśliwski w Nieporęcie

Kiedy król Zygmunt III Waza w 1596 roku, po pożarze zamku królewskiego na Wawelu przeniósł się wraz z dworem z Krakowa do Warszawy. Monarcha rozpoczął natychmiast poszukiwania terenów na królewskie polowania. Problem z lokalizacją dworu myśliwskiego dla władcy polskiego miał duże znaczenie. Wybór padł na niedaleki, nadnarwiański Nieporęt, leżący w głębokiej puszczy w widłach rzek Wisły i Narwi, a jednocześnie przy szlaku prowadzącym od Warszawy przez Bródno ku przeprawie na Narwi i dalej odgałęzieniem szlaku bursztynowego na Jaćwierz.

Pałac w Łobzowie

Około 1357 roku na polecenie króla Kazimierza Wielkiego, nieopodal Krakowa wzniesiono gotycki zamek. Rezydencja była otoczona murem, z dojazdem od południowego - wschodu. Przy zamku stworzono ogród, który przylegał do rezydencji od strony południowo - zachodniej. W XV i XVI wieku zamek wraz z pobliskimi zabudowaniami często zmieniał właścicieli. Nastąpiły też zmiany w otoczeniu rezydencji, pod wpływem istniejącej mody rozbudowano ogród według stylu mieszczańskiego. Następny etap w dziejach pałacu w Łobzowie to czasy działalności królowej Bony Sforzy. Za jej życia ogród pałacowy przybrał postać bardziej „włoską”. W drugiej połowie XVI wieku, na zlecenie króla Stefana Batorego architekt Santi Gucci przekształcił gotycką rezydencję w manierystyczny pałac. Santi Gucci zaprojektował również rozległe, dwunasto kwaterowe założenie ogrodowe, gdzie rosły drzewa owocowe i winorośle. W ogrodzie królowały kwiaty, przede wszystkim róże oraz zioła, m.in. rozmaryn, lawenda i goździki.